
"...การเพิ่มการเผาผลิตพลังงานจึงเป็นอีกทางเลือกในการลดการพึ่งพาการฝังกลบ แต่หัวใจยังอยู่ที่การทำให้การลดขยะต้นทาง ระบบเก็บขน และการกำจัดปลายทางเดินไปพร้อมกัน..."
ทุกวัน ขยะจากบ้านเรือน ร้านค้า ตลาด สำนักงาน และพื้นที่สาธารณะทยอยถูกนำออกมาทิ้ง ขณะที่รถเก็บขยะของกรุงเทพมหานครหมุนเวียนเข้าจัดเก็บตามเส้นทางและช่วงเวลาที่กำหนด ขยะหลายพันตันจึงค่อย ๆ หายไปจากจุดทิ้งต่าง ๆ ของเมือง แต่การที่ขยะพ้นจากสายตาและสองมือของเรา ไม่ได้หมายความว่าขยะเหล่านั้นหายไป
หลังถูกเก็บขึ้นรถ ขยะยังต้องผ่านสถานีขนถ่าย โรงคัดแยก โรงหมัก หรือเตาเผา อีกส่วนถูกขนออกจากกรุงเทพฯ ไปกำจัดในต่างจังหวัด กระบวนการเหล่านี้ต้องดำเนินต่อทุกวัน เพราะระหว่างที่ขยะชุดเดิมกำลังเดินทาง ขยะชุดใหม่ก็เกิดขึ้นแล้ว
ข้อมูลสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร ระบุว่า ช่วงวันที่ 1 ต.ค. 68 ถึง 31 ส.ค. 69 กทม. จัดเก็บขยะเฉลี่ย 9,453.64 ตันต่อวัน โดยเดือนมิถุนายนมีปริมาณเพิ่มขึ้นเป็น 10,082.32 ตันต่อวัน ส่วนทั้งปีงบประมาณ 2569 มีขยะเฉลี่ย 9,491 ตันต่อวัน ลดลงเล็กน้อยจากปี 2568 ที่เฉลี่ย 9,560 ตันต่อวัน
เมื่อกรุงเทพฯ มีขยะวันละเกือบหมื่นตัน คำถามจึงไม่ได้อยู่แค่ว่าเมืองมีขยะมากเพียงใด แต่ระบบที่ใช้อยู่รับได้จริงแค่ไหน และหากส่วนหนึ่งของระบบสะดุด ยังมีกำลังสำรองเพียงใดก่อนขยะจะเริ่มตกค้าง

รูปจาก Magnific/frimufilms
ขยะ 9,491 ตัน กับระบบรองรับราว 9,600 ตันต่อวัน
นายภานุวัฒน์ อ่อนเทศ ผู้อำนวยการสำนักงานยุทธศาสตร์จัดการมูลฝอย สำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร ระบุว่า ปัจจุบัน กทม. มีศูนย์กำจัดมูลฝอยหลัก 3 แห่ง รองรับขยะรวมประมาณ 9,600 ตันต่อวัน แบ่งเป็นอ่อนนุชประมาณ 3,800 ตัน หนองแขมประมาณ 3,800 ตัน และสายไหมประมาณ 2,000 ตันต่อวัน
หากแยกตามวิธีจัดการ ขยะประมาณ 3,500 ตันต่อวัน หรือ 37% เข้าสู่ระบบผสมผสาน 3,100 ตัน หรือ 32% นำไปฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาล 2,600 ตัน หรือ 27% เข้าสู่การเผาผลิตไฟฟ้า และอีก 400 ตัน หรือ 4% เข้าสู่ระบบเทคโนโลยีเชิงกลและชีวภาพ หรือ MBT
ขยะที่ต้องฝังกลบจะถูกขนไปยังสถานที่ของผู้รับจ้างในจังหวัดนครปฐม ฉะเชิงเทรา และกาญจนบุรี นั่นหมายความว่า ระบบจัดการขยะของกรุงเทพฯ ยังต้องพึ่งพาทั้งระบบขนส่งและพื้นที่กำจัดนอกเมือง
เมื่อเทียบปริมาณขยะเฉลี่ยปี 2569 ที่ 9,491 ตันต่อวัน กับกำลังรองรับประมาณ 9,600 ตันต่อวัน จะเห็นว่าตัวเลขอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน ขณะที่บางเดือนปริมาณขยะเฉลี่ยเคยสูงกว่า 10,000 ตันต่อวัน
อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 9,600 ตันต่อวันไม่ได้หมายความว่า เมื่อขยะเกินระดับดังกล่าวแล้วจะเกิดภาวะล้นเมืองทันที เพราะระบบยังสามารถกระจายขยะไปจัดการด้วยหลายวิธี ไม่ว่าจะเป็นการพักขยะในบ่อพัก หรือส่งต่อไปยังปลายทางสำรองได้ สิ่งที่ต้องจับตาจึงอยู่ที่ว่า หากเกิดเหตุผิดปกติ ระบบยังเหลือกำลังสำรองจริงอีกเท่าไร

รูปจาก กรุงเทพมหานคร
กทม. ยันไร้ขยะตกค้าง จับตากำลังสำรองหากระบบขัดข้อง
นายภานุวัฒน์ระบุว่า ปัจจุบันศูนย์กำจัดมูลฝอยทั้ง 3 แห่งยังไม่มีขยะตกค้าง หากเตาเผาต้องหยุดเดินระบบ ยังมีบ่อพักขยะรองรับชั่วคราว และสามารถส่งขยะไปยังพื้นที่ฝังกลบในต่างจังหวัดได้ในกรณีฉุกเฉิน
สำหรับสถานการณ์หลังน้ำท่วม นายภานุวัฒน์ เผยว่า ข้อมูล ณ วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ระบบยังสามารถรองรับขยะประจำวันและขยะหลังน้ำท่วมได้เพียงพอ โดยใช้การจับคู่เขตเสริมกำลังเก็บขนและเพิ่มรถขนย้ายขยะชิ้นใหญ่
สำหรับช่วงวันที่ 28 กันยายน–29 ตุลาคม 2569 กทม. จัดเก็บขยะชิ้นใหญ่ในพื้นที่ประสบภัยรวม 27,692.96 ตัน ส่วนขยะตกค้างในจุดพักรวมขนาดใหญ่จัดเก็บครบแล้ว ขณะที่ขยะตามจุดย่อยและที่ประชาชนนำมาทิ้งเพิ่มเติมยังอยู่ระหว่างเร่งจัดเก็บ
ทว่าข้อมูลที่ยังไม่ชัดคือ ระบบสำรองเหล่านี้สามารถรับขยะเพิ่มได้อีกกี่ตัน และรองรับสถานการณ์ได้นานเพียงใด หากโรงงาน การขนส่ง หรือปลายทางบางแห่งเกิดปัญหาในช่วงที่กรุงเทพฯ มีขยะมากกว่า 10,000 ตันต่อวัน
นอกจากนี้ ขยะที่ผ่านโรงกำจัดแล้วไม่ได้สิ้นสุดลงทั้งหมด เช่น การเผาผลิตไฟฟ้ายังเหลือเถ้าที่ต้องนำไปจัดการต่อ การเพิ่มโรงกำจัดเพียงอย่างเดียวจึงอาจไม่ใช่คำตอบทั้งหมด หากปริมาณขยะต้นทางยังสูง และระบบเก็บขนกับปลายทางยังต้องรับภาระต่อเนื่อง
โจทย์ของ กทม. จึงไม่ได้มีเพียงการเพิ่มกำลังปลายทาง แต่ต้องลดปริมาณขยะตั้งแต่ต้นทาง เก็บขนให้ทัน และมีพื้นที่สำรองเพียงพอสำหรับวันที่ระบบบางส่วนไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ
ลดต้นทาง-เก็บให้ทัน ก่อนภาระไปถึงปลายทาง
นายภานุวัฒน์ระบุว่า กทม. พยายามลดขยะเข้าสู่ระบบด้วยการคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง โดยข้อบัญญัติค่าธรรมเนียมมูลฝอยฉบับใหม่ใช้แรงจูงใจให้ประชาชนลดและแยกขยะเพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ ขณะที่รถเก็บขยะถูกกำหนดให้มีพื้นที่แยกสำหรับขยะอินทรีย์ ขยะรีไซเคิล ขยะอันตราย และขยะทั่วไป เพื่อสร้างความมั่นใจว่าขยะที่แยกจากบ้านจะถูกเก็บขนแยกประเภท
สอดคล้องกับความเห็นของ ผศ.ดร.ณัฐพล ลี้อบาย อาจารย์ภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่มองว่า การแก้ปัญหาขยะของกรุงเทพฯ ไม่สามารถพึ่งการเพิ่มกำลังปลายทางเพียงอย่างเดียว

รูปจาก ChatGPT
ผศ.ดร.ณัฐพล อธิบายว่า ปริมาณขยะสัมพันธ์กับกิจกรรมของเมือง เมื่อการเดินทาง การทำงาน การซื้อสินค้า หรือการบริโภคเพิ่มขึ้น บรรจุภัณฑ์และเศษอาหารก็เพิ่มตาม การวางแผนจัดการขยะจึงควรเดินควบคู่กับการเติบโตของเมือง
อีกอุปสรรคคือพฤติกรรม "เทรวม" และความไม่มั่นใจของประชาชนว่า แม้แยกขยะจากบ้านแล้ว สุดท้ายอาจถูกนำกลับไปเทรวม การทำให้ประชาชนเห็นว่าขยะที่แยกถูกเก็บและส่งต่อแยกกันจริง จึงเป็นส่วนสำคัญของการเปลี่ยนพฤติกรรม
ในระดับชุมชน อาคารชุด หรือหมู่บ้านจัดสรร ขยะบางส่วนสามารถถูกจัดการได้ตั้งแต่ต้นทาง เช่น เศษอาหารที่นำไปจัดการอย่างเหมาะสม หรือวัสดุรีไซเคิลที่รวบรวมไปใช้ประโยชน์ วิธีเหล่านี้ช่วยลดปริมาณขยะที่ต้องผ่านรถเก็บ สถานีขนถ่าย โรงงาน และพื้นที่ฝังกลบ
ส่วนขยะที่ยังต้องเข้าสู่ระบบ การเก็บและขนย้ายต้องทำให้ทัน กทม. จึงปรับปรุงสถานีขนถ่ายให้เป็นระบบปิด ติดตั้งระบบตรวจวัดกลิ่น E-Nose ระบบล้างล้อรถ และระบบบำบัดน้ำชะขยะ ขณะที่ผู้รับจ้างต้องควบคุมการรั่วไหล กลิ่น และการตกหล่นระหว่างขนส่ง
การเพิ่มการเผาผลิตพลังงานจึงเป็นอีกทางเลือกในการลดการพึ่งพาการฝังกลบ แต่หัวใจยังอยู่ที่การทำให้การลดขยะต้นทาง ระบบเก็บขน และการกำจัดปลายทางเดินไปพร้อมกัน

รูปจาก กรุงเทพมหานคร
หากระบบรับไม่ทัน ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่แค่กองขยะ
หากขยะสะสมเป็นเวลานาน ปัญหาอาจขยายจากการกำจัดไม่ทันไปสู่ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ โดยกรมอนามัย ระบุว่า ขยะที่จัดการไม่เหมาะสมอาจก่อให้เกิดกลิ่น ฝุ่น ก๊าซปนเปื้อน และกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์พาหะ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพของคนในพื้นที่
ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่เพียงด้านสุขภาพกายเท่านั้น ดร.นพ.วรตม์ โชติพิทยสุนนท์ โฆษกกระทรวงสาธารณสุขและโฆษกกรมสุขภาพจิต ระบุว่า ขยะตกค้างต่อเนื่องยังอาจกระตุ้นความเครียดจากกลิ่น ความสกปรก และความกังวลว่าจะเจ็บป่วย หากปัญหายืดเยื้ออาจรบกวนการนอน ทำให้รู้สึกหมดแรงหรือหมดหวัง และกระทบต่อคุณภาพชีวิต
เมื่อปัญหายืดเยื้อไปถึงระดับชุมชน ขยะที่ตกค้างยังอาจกลายเป็นชนวนความขัดแย้ง ทั้งเรื่องผู้ที่นำขยะมาทิ้งและจุดที่ใช้กองขยะ ซึ่งอาจกระทบต่อความสัมพันธ์และความร่วมมือของคนในพื้นที่ตามมา



Isranews Agency | สำนักข่าวอิศรา