"...อนุรักษ์นิยมนั้นเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงที่ดีนั้นต้องวางอยู่บนของเก่า ไม่ใช่วางบนสูญญากาศ ต้องเชื่อมโยงกับของเก่าที่ดีอย่างสร้างสรรค์ และเลือกสรรเก็บของเก่าที่ดีไว้ เพราะจะทำให้ของใหม่สถาบันใหม่ความคิดใหม่ไม่ฟั่นเฟือนเลื่อนลอยหรือฟุ้งเฟ้อ หรือสังคมหลังการเปลี่ยนแปลงไม่ขาดปทัสถานที่ดี (เรียกว่าไม่เกิด Anomie) ไม่เกิดความสับสนแตกแยกรุนแรงร้าวฉานจนเกินจำเป็น..."
สิบปีมานี้คำว่าอนุรักษ์นิยมกลายเป็นคำไม่ดี มักจะพูดกันว่าความคิดประเภทนี้หรือคนพวกนี้คือไดโนเสาร์เต่าล้านปี ไม่คิดเปลี่ยนแปลงไม่คิดก้าวหน้า เชื่อแต่ของเดิมความคิดเดิม และสถาบันบ้านเมืองแบบเดิม
ความจริง ความคิดอย่างที่ว่ามาทั้งหมดนั้น น่าจะเรียกว่า จารีตนิยม ในภาษาอังกฤษนั้นเรียก Traditionalism
สิ่งที่พวกเสรีนิยมในฝรั่งเศสและยุโรป เมื่อปี1789 จนถึงกลางศตวรรษที่ 18 โค่นล้ม ล้มล้างต่อสู้ และทำลายไปนั้นคือพวกจารีตและความคิดจารีตนิยมต่างหาก
อนุรักษ์นิยมนั้น เกิดภายหลังทั้งจารีตนิยม ทั้งเสรีนิยม
อนุรักษ์นิยมนั้น ไม่เห็นด้วยกับจารีตนิยมที่ไม่ยอมเปลี่ยนตามโลก ตามความคิดและความรู้ใหม่ แต่การเปลี่ยนแปลงนั้น อนุรักษ์นิยมคิดว่าไม่จำต้องทำลายของเก่าความคิดเก่าสถาบันเก่าโดยสิ้นเชิงหรือเกินความจำเป็น
อนุรักษ์นิยมนั้นเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงที่ดีนั้นต้องวางอยู่บนของเก่า ไม่ใช่วางบนสูญญากาศ ต้องเชื่อมโยงกับของเก่าที่ดีอย่างสร้างสรรค์ และเลือกสรรเก็บของเก่าที่ดีไว้ เพราะจะทำให้ของใหม่สถาบันใหม่ความคิดใหม่ไม่ฟั่นเฟือนเลื่อนลอยหรือฟุ้งเฟ้อ หรือสังคมหลังการเปลี่ยนแปลงไม่ขาดปทัสถานที่ดี (เรียกว่าไม่เกิด Anomie) ไม่เกิดความสับสนแตกแยกรุนแรงร้าวฉานจนเกินจำเป็น
สำหรับชาวอนุรักษ์แล้วต้องเปลี่ยน เปลี่ยนตลอดเวลา บางครั้งเปลี่ยนก่อนความท้าทายจะมาเสียด้วยซ้ำ แต่ต้องเปลี่ยนอย่างแยบยล นำพาหรือจัดการกับการเปลี่ยนแปลงให้ดี ให้มีสันติธรรม ไม่ให้มีวิกฤต ไม่ให้รัฐและสังคมเกิดความล้มเหลว
อนุรักษ์นิยมนั้นจึงถือว่าใหม่กว่าเสรีนิยม ถ้าชอบอะไรที่ใหม่กว่าแล้ว ควรจะชอบอนุรักษ์มากกว่าเสรีนิยม แต่ด้วยเหตุใดไม่กระจ่างในประเทศไทยเราเข้าใจผิดกันมานานว่าอนุรักษ์เป็นของเก่าคร่ำครึ เสรีนิยมเป็นของใหม่โก้หรู
อนุรักษ์นิยมนั้น ไม่ใช่ใหม่อย่างเดียว ยังเก่งและทันสมัยเสียด้วยอย่าทำเป็นลืมว่า ในอังกฤษเองนั้น ช่วงหลังการปฏิวัติวิทยาศาสตร์และอุตสาหกรรมแล้ว ก็มีคนของพรรคอนุรักษ์นิยมนั่นแหละที่เป็นนายกรัฐมนตรีและเป็นคณะรัฐมนตรีเป็นส่วนใหญ่
ในรอบสองร้อยปีที่อังกฤษทันสมัยที่สุดในโลกทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีรวมทั้งการสงครามนั้น พรรคอนุรักษ์เป็นรัฐบาลเสียราว ร้อยห้าสิบปี พรรคเสรีนิยมเป็นไม่กี่สิบปีเท่านั้น และพรรคเลเบอร์หรือแรงงานนั้นมาเป็นรัฐบาลได้บ้างก็หลังช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง แล้ว
ฉะนั้นความเข้าใจผิดที่ว่าถ้าพวกอนุรักษ์เป็นรัฐบาลแล้วประเทศจะก้าวไม่ทันอาเซียนไม่ทันเอเชียไม่ทันโลก เห็นจะไม่จริง
ญี่ปุ่นมหาอำนาจใกล้บ้านเราก็เป็นประเทศที่อนุรักษ์ รักษาสถาบันพระมหากษัตริย์มาได้พันกว่าปีไม่เคยขาดสาย รักษาเอกลักษณ์ ปรัชญาและวิถีชีวิตแบบเซนผสมชินโตและซามูไรไว้ในตัวตน แต่ก็เจริญก้าวหน้ามากในทางวัตถุธรรม มีวิทยาการล้ำโลกอยู่จนถึงทุกวันนี้ แต่ญี่ปุ่นในทางวัฒนธรรมและในความคิดจิตสำนึกก็ยังคงคล้ายเดิม เปลี่ยนไปไม่น้อย ที่จริง แต่ก็ยังดูเป็นแบบเดิม เหมือนไม่เปลี่ยนแปลง ต่างชาติบางคนถึงกับอุทานว่าประเทศที่ตนรัก ไปเยี่ยมเยือนไปเที่ยวไปทำงานนี้ ช่างแปลกมากคือ "ยิ่งเปลี่ยนแปลงยิ่งเหมือนเดิม" การเปลี่ยนแปลงสังคมนั้นมีอะไรลึกซึ้งซับซ้อนยอกย้อน และมีได้หลายแบบมาก
ประเทศสยามหรือไทยนั้น ก็เป็นสุดยอดของการเปลี่ยนแปลงเชิงอนุรักษ์ ตลอดเกือบพันปีที่อยู่กันมาในสุวรรณภูมิ มีของดีความคิดดีของอินเดียและจีนอยู่ในสังคมในรัฐและวัฒนธรรมไทยมากมาย เราเปลี่ยนตามโลกทันโลกมาตลอด บางช่วงก็ตามอินเดีย จีน บางช่วงก็ตามฝรั่ง เรารับพุทธพราหมณ์เทพเทวามาจากอินเดีย เรารับการค้าการขายโดยเฉพาะค้าขายทางไกลไม่ว่าทางทะเลหรือทางบกจากจีน เรารับอะไรดีๆจากเปอร์เซีย อิสลามและจากฝรั่งจนกลายเป็นรัฐและสังคมที่ตามแบบตะวันตกและตามทันตะวันตก จนเอาตัวรอดจากมหาอำนาจล่าอาณานิคมได้ เรารักษาศาสนาและพระมหากษัตริย์มาได้เป็นพันปี เรารับความคิดฝรั่งมาดัดแปลงแต่งต่อจนกลายเป็นรัฐสมัยใหม่สังคมสมัยใหม่ อยู่รอดปลอดภัยจากสงครามอาณานิคม สงครามโลกสงครามเย็น จนทุกวันนี้เหลืออยู่ในประมาณสองร้อยประเทศของโลก อย่าลืมว่าเมื่อพันปีที่แล้วทั่วโลกมีรัฐนับหมื่นมีชาติพันธ์นับหมื่นเช่นกัน แต่การเปลี่ยนแปลงอย่างอนุรักษ์นิยมทำให้เราอยู่รอดมาได้ และรักษาแก่นแกนของชาติแบบไทยไว้ได้ คือ เป็นชาติที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประธาน แต่พระองค์ท่านก็ทรงยืนเคารพธงชาติไทย ทรงร้องเพลงชาติไทยนับแต่ทรงเป็นนักเรียนที่โรงเรียนจิตรลดาและ ชาติไทยเรานั้นรับเอาคติเรื่องจักรพรรดิราชของพระมหากษัตริย์ในความหมายที่ืทรงภูมิใจที่พสกนิกรท่านไม่ได้มีแต่ชาวไทยหรือ"ไทยแท้" หากยังมีชาติพันธ์อื่นๆ อีกมากมาย ทรงถือคติจักรพรรดิราชว่าจะต้องให้ความร่มเย็นเป็นสุขแก่พสกนิกรทุกเชื้อชาติทุกชาติพันธ์และทุกศาสนากระทั่งทุกนิกายเท่าเทียมกัน
ที่กล่าวมาทั้งหมดไม่ใช่จะบังคับให้ใครมาชอบหรือมาหนุนอนุรักษ์นิยมหมด ท่านจะชอบหรือจะเชื่อถือเสรีนิยม หริอสังคมนิยม หรือประชานิยม ก็ย่อมได้ และคนเราไม่จำต้องมีอุดมการณ์ทางการเมืองก็ได้ ไม่ผิด ที่จะไม่ถือไม่ยึดอุดมการณ์และก็อาจมีบางช่วงบางเรื่องที่เราคิดค่อนไปทางอนุรักษ์ ก็ได้ แต่บางช่วงคิดไปทางเสรีนิยมก็ได้ บางช่วงหนักไปทางสังคมนิยมกระทั่งบางช่วงเชื่อประชานิยม ก็ย่อมได้
ทั้งหมดที่เขียนมานี้ ก็เพื่อบอกพวกอนุรักษ์นิยมว่า คุณมีชาติเชื้อทางความคิดที่น่านับถือไม่น้อยหรือจะว่ามากก็ไม่ผิด ทั้งจากบรรพบุรุษไทย ทั้งจากหลักอุดมการณ์แบบตะวันตก คุณไม่ได้ล้าหลังไม่ได้หยุดนิ่ง ไม่ได้ปิดหูปิดตาไม่รับเอาของดีของใหม่จากอารยธรรมหรือวัฒนธรรมอื่นๆ เข้ามาใช้เสียเลย และการนำพาสังคมกับบ้านเมืองแบบอนุรักษนิยมนั้นก็ต้องการวิทยาการก้าวหน้าจากนานาชาติเศรษฐกิจก้าวหน้าและแข่งขันได้ ศิลปะสุนทรียะอารยะที่มีความสร้างสรรค์และมีนวัตกรรม ที่สำคัญที่สืบทอดจากบรรพชนได้ด้วย
บทความโดย :
เอนก เหล่าธรรมทัศน์
Isranews Agency | สำนักข่าวอิศรา 